ข้อวัตร ปฏิบัติ

อติเรกจีวร ได้แก่ผ้ามีขนาดกว้าง ๔ นิ้วยาว ๘ นิ้ว ซึ่งอาจนำไปทำเป็นเครื่องนุ่งห่มได้ นอกจากผ้าที่อธิษฐาน ฯ

ถ้ามิใช่ญาติและมิได้ปวารณา เป็นเพียงน้องเขย ต้องนิสสัคคิยปาจิตตีย์ เว้นไว้แต่สมัย (คือในเวลาจีวรถูกขโมยหรือเสียหาย) ฯ

ต้องอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ ฯ

ว่าด้วยเรื่องการรับและการฉันอาหาร ฯ

กตัญญูกตเวทีได้แก่บุคคลผู้รู้อุปการะที่ท่านทำแล้วและตอบแทน ฯ

ทรงสั่งสอนเป็นอัศจรรย์ คือผู้ปฏิบัติตามย่อมได้ประโยชน์โดยสมควรแก่ความปฏิบัติ ฯ

จัดเข้าในมโนทุจริต ฯ

มี โลภะ โทสะ โมหะ ฯ

เพราะเมื่ออกุศลมูลเหล่านี้มีอยู่ อกุศลอื่นที่ยังไม่เกิดก็เกิดขึ้น ที่เกิดแล้วก็เจริญมากขึ้น ฯ

คือ ตัณหาความทะยานอยาก ฯ

การค้าขายที่ห้ามอุบาสกอุบาสิกาประกอบ คือ

๑.๒ เพราะทรงอาศัยเหตุที่ตรัสรู้อริยสัจ ๔ อย่างแจ่มแจ้งครบถ้วนทุกประการ อันมีรอบ ๓ มีอาการ ๑๒ จึงทรงปฏิญาณพระองค์ว่า เป็นสัมมาสัมพุทธะ

๒.๒ การบรรลุอริยผลชั้นต้นต่างวันกัน ส่วนการบรรลุอริยผลชั้นสูงสุดวันเดียวกัน

๓.๒ เพราะพระพุทธองค์ทรงทราบว่า ดวงตาเห็นธรรมได้เกิดขึ้นแล้วแก่ท่าน จึงทรงเปล่งอุทานว่า อญฺญาสิ วต โภ โกณฺฑญฺโญ อญฺญาสิ วต โภ โกณฺฑญฺโญ โกณฑัญญะได้รู้แล้วหนอ ๆ อาศัยคำอุทานว่า อญฺญาสิ อญฺญาสิ ท่านจึงได้นามเพิ่มข้างหน้าว่า อัญญาโกณฑัญญะ

๔.๒ ท่านจงเป็นภิกษุมาเถิด ธรรมเรากล่าวดีแล้ว ท่านจงประพฤติพรหมจรรย์เถิด

๕.๒ เพราะเห็นประโยชน์ว่า จักได้ทำการกราบไหว้ ลุกรับ ประณมมือ และทำกิจที่สมควรอื่น ๆ แก่พระอุบาลีซึ่งเดิมเป็นคนรับใช้ เมื่อเป็นเช่นนี้จักละมานะความถือตัวได้

๖.๒ เพราะได้สดับพระโอวาทซึ่งสั่งสอนในทางวิปัสสนา คล้ายกับโอวาทที่ตรัสสอนพระปัญจวัคคีย์ ต่างกันแต่ทรงยกอายตนะภายในภายนอกเป็นต้นขึ้นแสดงแทนขันธ์ ๕ เท่านั้น

๗.๒ อย่างนี้คือ

๘.๒ พระราธะเป็นองค์แรก พระสุภัททะเป็นองค์สุดท้าย

ข. นางเขมาเถรี ได้รับเอตทัคคะในทางมีปัญญา

ค. นางอุบลวัณณาเถรี ได้รับเอตทัคคะในทางมีฤทธิ์

ง. นางปฏาจาราเถรี ได้รับเอตทัคคะในทางทรงวินัย

จ. นางธัมมทินนาเถรี ได้รับเอตทัคคะในทางธรรมกถึก

๙.๒ เพราะมีพระพุทธานุญาตว่า “ ภิกษุณีต้องบวชจากภิกษุณีสงฆ์ก่อน แล้วจึงบวชจากภิกษุสงฆ์อีกครั้งหนึ่ง ” เวลานี้ภิกษุณีสงฆ์ไม่มีแล้ว การที่จะบวชภิกษุณีจึงไม่สามารถทำได้

๑๐.๒ ทรงตอบมารว่า ” ดูก่อนมารผู้ใจบาป เมื่อใดพุทธบริษัท ๔ เป็นผู้ฉลาด เป็นพหูสูตร สามารถดำรงพระธรรมวินัยสืบต่อศาสนาได้ สามารถแสดงธรรมโปรดเวไนยสัตว์ ให้สำเร็จมรรค ผล นิพพาน และเผยแผ่ศาสนาไปได้อย่างกว้างขวางมั่นคง เมื่อนั้น ตถาคตจึงจะปรินิพพาน “

คือ วรรณะกษัตริย์ วรรณะพราหมณ์ วรรณะแพศย์ และวรรณะศูทร์ ฯ

แคว้นสักกะ ฯ

ชื่อกบิลพัสดุ์ ฯ

ไม่ได้บรรลุผลอะไร ฯ

ผู้ถึงรัตนะ ๓ คือ บิดาพระยสะ ฯ

๒. กตัญกตเวที หมายถึง บุคคลผู้รู้อุปการะที่ท่านทำแล้ว และตอบแทน

๓. กายทุจริต หมายถึง ความประพฤติชั่วทางกาย

๔. มาตาปิตุอุปัฏฐาน หมายถึง การบำรุงมารดาบิดาของตนให้เป็นสุข

๕. ปุพเพกตปุญญตา หมายถึง ความเป็นผู้ได้ทำความดีไว้ในในปางก่อน ฯ

ได้ประโยชน์ คือ ไม่เกิดความยินดีไม่เกิดความยินร้าย ในเวลาเห็นรูปได้ยินเสียงเป็นต้นฯ

สิกขาบท ได้แก่พระบัญญัติมาตราหน่ึง ๆ ฯ

มี ๑. ปาราชิก ๒. สังฆาทเิสส ๓. ถุลลัจจัย ๔. ปาจิตตีย์ ๕. ปาฏิเทสนียะ ๖. ทุกกฏ ๗. ทุพภาสิต ฯ

ข. ได้แก่อาบัติที่ต้องเพราะมีเจตนา ฯ

ฆ่าสัตว์เดียรัจฉาน ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ฯ

อสังหาริมทรัพย์ ได้แก่ทรัพย์หรือสิ่งของที่เคลื่อนที่ไม่ได้ เช่น ที่ดิน ต้นไม้ เรือนเป็นต้น ฯ

อนุปสัมบันเป็นบัณเฑาะก์ ต้องอาบัติถุลลัจจัย

อนุปสัมบันเป็นชาย ต้องอาบัติทุกกฏ ฯ

อธิกรณสมถะ คือธรรมเครื่องระงับอธิกรณ์ ฯ

วันเพ็ญ เดือน ๖ ก่อนพุทธศก ๘๐ ปี ฯ

กะยสกุลบุตร ฯ

คือ พระภิกษุปัญจวัคคีย์ ฯ

ด้วยพระธรรมเทศนาชื่อว่า อนัตตลักขณสูตร ฯ

ด้วยพระพุทธประสงค์เพื่อให้ยสกุลบุตรพิจารณาภูมิธรรมอันตนได้เห็นแล้ว จนถึงได้บรรลุพระอรหัต และให้บิดาได้ฟังธรรมแล้วบรรลุพระโสดาปัตติผล ฯ

ท่านเป็นที่เคารพนับถือของมหาชน ได้ประกาศความไม่มีแก่นสารแห่งลัทธิเก่าของตน และความที่ตนเป็นสาวกของพระพุทธองค์ ทำให้พระเจ้าพิมพิสารพร้อมด้วยบริวาร ๑๒ นหุต (๑ นหุต หรือส่วน เท่ากับ ๑๐,๐๐๐) น้อมจิตลงสดับพระธรรมเทศนาเรื่องอนุปุพพีกถาและอริยสัจ ๔ พระเจ้าพิมพิสารพร้อมด้วยบริวาร ๑๑ ส่วน ได้ดวงตาเห็นธรรม อีก ๑ นหุต ตั้งอยู่ในไตรสรณคมน์ ฯ

ทรงยกย่องท่านว่า เป็นผู้มีปัญญา อนุเคราะห์เพื่อนบรรพชิต ฯ

ได้รับยกย่องว่า เป็นเลิศแห่งภิกษุผู้ทรงธุดงค์ ฯ

ตัวอย่างเช่นพระสารีบุตรได้เห็นพระอัสสชิ และได้ฟังธรรมของท่านแล้ว จึงเกิดความเลื่อมใส ฯ

ส่วนการสวดมนต์คือ การสวดพระพุทธมนต์ต่าง ๆ นอกเหนือจากบทสวดทำวัตรที่เป็นส่วนพระสูตรก็มี ที่เป็นส่วนพระปริตรก็มี ที่เป็นส่วนเฉพาะคาถาอันนิยมกำหนดให้นำมาสวดประกอบในการสวดมนต์เป็นประจำก็มี ฯ

ข. ทำบุญหลังจากการปลงศพปรารภผู้ล่วงลับแล้ว

ค. การอนุโมทนาที่นิยมใช้ปฏิบัติกันทั่วไปเป็นปกติ

ง. การอนุโมทนาด้วยบทสวดสำหรับอนุโมทนาเป็นพิเศษเฉพาะทาน เฉพาะกาล เฉพาะเรื่อง

จ. ภัตตาหารที่ทายก ทายิกาถวายตามสลาก ฯ

นิยมเทศน์ในงานฌาปนกิจศพ ฯ

ตทังควิมุตติ คือการพ้นจากกิเลสชั่วคราวด้วยธรรมอันตรงข้าม เช่น ดับความโกรธด้วยเมตตา ฯ

ย่อมได้รับความสุขใจและปลอดโปร่งเพราะความประพฤติชอบ ไม่เดือดร้อนด้วยการแสวงหาไม่สมควรหรือประพฤติเสียหายโดยประการต่างๆ ย่อมครอบงำความยินดีและความไม่ยินดีเสียได้ และใครๆ ก็ไม่อาจติเตียนท่านได้ ฯ

สัญญา คือการจำได้หมายรู้เท่านั้น เช่นรู้รูป เสียง กลิ่น รส โผฏฐัพพะ และธรรมารมณ์ ว่า เขียว ขาว ดำ แดง ดัง เบาเป็นต้น ฯ

เป็นที่เกิด เป็นที่ดับแห่งตัณหา ฯ

สกทาคามิมรรค ๑ สกทาคามิผล ๑

อนาคามิมรรค ๑ อนาคามิผล ๑

อรหัตตมรรค ๑ อรหัตตผล ๑ ฯ

อริยบุคคล ๗ เบื้องต้น เรียก พระเสขะ มีเพียง อรหัตตผล เท่านั้นที่เรียก พระอเสขะ ฯ

ธุดงควัตรบัญญัติขึ้นเพื่อเป็นอุบายขัดเกลากิเลสและเพื่อความมักน้อยสันโดษ ฯ

เตจีวริกังคธุดงค์ หมายถึง ภิกษุผู้ถือนุ่งห่มเฉพาะไตรจีวรอันเป็นผ้าอธิษฐาน ฯ