ปัญหาและเฉลยวิชาธรรม นักธรรมชั้นตรี
สอบในสนามหลวง
วันพฤหัสบดี ที่ ๑๖ พฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๕๔๓
สอบในสนามหลวง
วันพฤหัสบดี ที่ ๑๖ พฤศจิกายน พุทธศักราช ๒๕๔๓
,
๑.
ก. โลกเดือดร้อนวุ่นวายในปัจจุบันนี้ เพราะขาดธรรมอะไร ?
ข. บุคคลมีกาย วาจา ใจ งดงามเพราะปฏิบัติธรรมอะไร ?
ตอบ
ก. เพราะขาดธรรมคุ้มครองโลก ๒ อย่างคือ
๑) หิริ ความละอายแก่ใจ
๒) โอตตัปปะ ความเกรงกลัว
ข. เพราะปฏิบัติธรรมอันทำให้งาม ๒ อย่างคือ
๑) ขันติ ความอดทน
๒) โสรัจจะ ความเสงี่ยม
๒.
ก. ทุจริต คืออะไร ? มีเท่าไร ? อะไรบ้าง ?
ข. คนที่รับปากรับคำเขาไว้แล้ว แต่ไม่ทำตามนั้นจัดเข้าในทุจริตข้อไหน ?
ตอบ
ก. ทุจริต คือประพฤติชั่ว ประพฤติเสียหาย มี ๓ คือ
๑) ประพฤติชั่วด้วยกาย
เรียก กายทุจริต
๒) ประพฤติชั่วด้วยวาจา
เรียก วจีทุจริต
๓) ประพฤติชั่วด้วยใจ
เรียก มโนทุจริต
ข. จัดเข้าในวจีทุจริต
๓.
ก. มูลเหตุที่ทำให้บุคคลทำความชั่วเรียกว่าอะไร ? มีอะไรบ้าง ?
ข. สิ่งเป็นที่ตั้งแห่งการบำเพ็ญบุญเรียกว่าอะไร ? โดยย่อมีเท่าไร ? อะไรบ้าง ?
ตอบ
ก. เรียกว่า อกุศลมูล หมายถึงรากเง่าของอกุศล มี ๓ คือ
๑) โลภะ อยากได้
๒) โทสะ คิดประทุษร้ายเขา
๓) โมหะ หลง ไม่รู้จริง
ข. เรียกว่า บุญกิริยาวัตถุ โดยย่อมี ๓ คือ
๑) ทานมัย
บุญสำเร็จด้วยการบริจาคทาน
๒) สีลมัย
บุญสำเร็จด้วยการรักษาศีล
๓) ภาวนามัย
บุญสำเร็จด้วยการเจริญภาวนา
๔.
ก. หลักธรรมดุจล้อรถนำไปสู่ความเจริญ มีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?
ข. อันตรายของภิกษุสามเณรผู้บวชใหม่ ข้อไหนเป็นอันตรายที่สุด ? เพราะเหตุไร ?
ตอบ
ก. มี ๔ อย่างคือ
๑) ปฏิรูปเทสวาสะ
อยู่ในประเทศอันสมควร
๒) สัปปุริสูปัสสยะ
คบสัตบุรุษ
๓) อัตตสัมมาปณิธิ
ตั้งตนไว้ชอบ
๔) ปุพเพกตปุญญตา
ความเป็นผู้ได้ทำความดีไว้ในปางก่อน
ข. ข้อ ๓ คือ เพลิดเพลินในกามคุณ ทะยานอยากได้สุขยิ่ง ๆ ขึ้นไป เป็นอันตรายที่สุด เพราะอันตรายข้ออื่น ๆ ย่อมรวมลงในกามคุณทั้งสิ้น
๕.
ก. อธิษฐานธรรมคือธรรมที่ควรตั้งไว้ในใจ มีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?
ข. ผู้ที่ทำงานไม่สำเร็จผลตามที่มุ่งหมายเพราะขาดคุณธรรมอะไรบ้าง ?
ตอบ
ก. มี ๔ อย่างคือ
๑) ปัญญา
รอบรู้สิ่งที่ควรรู้
๒) สัจจะ
ความจริงใจ คือประพฤติสิ่งใดก็ให้ได้จริง
๓) จาคะ
สละสิ่งที่เป็นข้าศึกแก่ความจริงใจ
๔) อุปสมะ
สงบใจจากสิ่งที่เป็นข้าศึกแก่ความสงบ
ข. เพราะขาดอิทธิบาท คือ คุณเครื่องให้สำเร็จความประสงค์ ๔ อย่างคือ
๑) ฉันทะ
ความพอใจในสิ่งนั้น
๒) วิริยะ
เพียรประกอบสิ่งนั้น
๓) จิตตะ
เอาใจฝักใฝ่ในสิ่งนั้นไม่วางธุระ
๔) วิมังสา
หมั่นตริตรองพิจารณาเหตุผลในสิ่งนั้น
๖.
ก. อินทรีย์ ๖ กับอารมณ์ ๖ มีความสัมพันธ์กันอย่างไร ?
ข. อะไรเรียกว่า สัมผัส ?
ตอบ
ก. มีความสัมพันธ์กันอย่างนี้
ตา
เป็นใหญ่ในการเห็นอารมณ์ คือรูป
หู
เป็นใหญ่ในการฟังอารมณ์ คือเสียง
จมูก
เป็นใหญ่ในการสูดดมอารมณ์ คือกลิ่น
ลิ้น
เป็นใหญ่ในการลิ้มอารมณ์ คือรส
กาย
เป็นใหญ่ในการถูกต้องอารมณ์ คือโผฏฐัพพะ
ใจ
เป็นใหญ่ในการรู้อารมณ์ คือธรรม
ข. การกระทบกันระหว่างอายตนะภายในกับภายนอก เกิดการรับรู้ขึ้น เรียกว่า สัมผัส
๗.
ก. มละคือมลทิน หมายถึงอะไร ?
ข. มลทินข้อที่ ๑ และข้อที่ ๙ คืออะไร ? แก้ด้วยธรรมอะไร ?
ตอบ
ก.
หมายถึงกิเลสเป็นเครื่องทำจิตให้เศร้าหมอง ไม่ผ่องใส
ข.
มลทินข้อที่ ๑ คือ โกรธ แก้ด้วยเจริญเมตตา
มลทินข้อที่ ๙ คือ เห็นผิด แก้ด้วยสัมมาทิฏฐิ
๘.
ก. เหตุให้เกิดประโยชน์ในปัจจุบันเรียกว่าอะไร ? มีกี่อย่าง ? อะไรบ้าง ?
ข. เมื่อปฏิบัติตามเหตุนั้นแล้วจะได้รับผลอะไร ?
ตอบ
ก. เรียกว่าทิฏฐธัมมิกัตถะ มี ๔ อย่างคือ
๑) อุฏฐานสัมปทา
ถึงพร้อมด้วยความหมั่น
๒) อารักขสัมปทา
ถึงพร้อมด้วยการรักษา
๓) กัลยาณมิตตตา
ความมีเพื่อนเป็นคนดี
๔) สมชีวิตา
ความเลี้ยงชีวิตตามสมควร
ข. จะได้รับผล คือ ทรัพย์ ยศ ไมตรี เป็นต้นในปัจจุบัน
๙.
ก. ตระกูลอันมั่งคั่งจะตั้งอยู่ได้นานเพราะสถานใดบ้าง ?
ข. ฆราวาสผู้ครองเรือนควรตั้งอยู่ในธรรมข้อใดบ้าง ?
ตอบ
ก. เพราะสถาน ๔ คือ
๑) แสวงหาพัสดุที่หายแล้ว
๒) บูรณะพัสดุที่คร่ำคร่า
๓) รู้จักประมาณในการบริโภคสมบัติ
๔) ตั้งสตรีหรือบุรุษผู้มีศีลให้เป็นแม่เรือนพ่อเรือน
ข. ควรตั้งอยู่ในฆราวาสธรรม ๔ คือ
๑) สัจจะ สัตย์ซื่อต่อกัน
๒) ทมะ รู้จักข่มจิตของตน
๓) ขันติ อดทน
๔) จาคะ สละให้ปันสิ่งของแก่คนที่ควรให้ปัน
๑๐.
ก. จงเขียนศีล ๕ ข้อที่ ๕ พร้อมทั้งคำแปล
ข. สมบัติและวิบัติของอุบาสกอุบาสิกามีอะไรบ้าง ?
ตอบ
ก. สุราเมรยมัชชปมาทัฏฐานา เวรมณี แปลความว่า เว้นจากการดื่มน้ำเมา คือสุราและเมรัย อันเป็นที่ตั้งแห่งความประมาท
ข.
๑) ประกอบด้วยศรัทธา
๒) มีศีลบริสุทธิ์
๓) ไม่ถือมงคลตื่นข่าว คือเชื่อกรรม ไม่เชื่อมงคล
๔) ไม่แสวงหาเขตบุญนอกพระพุทธศาสนา
๕) บำเพ็ญบุญแต่ในพระพุทธศาสนา
ตรงข้ามกับสมบัติทั้ง ๕ นี้ เป็นวิบัติของอุบาสกอุบาสิกา