ข้อวัตร ปฏิบัติ

บุพพการี ได้แก่บุคคลผู้ทำอุปการะก่อน กตัญญูกตเวที ได้แก่บุคคลผู้รู้อุปการะที่ท่านทำแล้ว และตอบแทน

มี ๓ อย่าง ฯ คือ ผู้ปฏิบัติตามย่อมได้ประโยชน์โดยสมควรแก่ความปฏิบัติ ฯ

เรียกว่า อกุศลมูล ฯ คือ ๑. โลภะ อยากได้ ๒. โทสะ คิดประทุษร้ายเขาและ๓. โมหะ หลงไม่รู้จริง ฯ เมื่อเกิดขึ้นแล้วควรละเสีย ด้วยทาน ศีล ภาวนา ฯ

ปัญญาอันเห็นชอบว่าสิ่งนี้ทุกข์ สิ่งนี้เหตุให้ทุกข์เกิด สิ่งนี้ความดับทุกข์ สิ่งนี้ทางให้ถึงความดับทุกข์ ได้ชื่อว่ามรรค ฯ เพราะเป็นข้อปฏิบัติให้ถึงความดับทุกข์ ฯ

คือ ความเคารพ เอื้อเฟื้อ ฯ มี ๖ อย่าง ฯหมายถึง ความเคารพ เอื้อเฟื้อในไตรสิกขา ฯ

มละคือมลทิน ฯ จัดเข้าใน มักขะ ลบหลู่คุณท่าน และควรชำระด้วยกตัญญูกตเวทิตา ความรู้คุณท่านแล้วตอบแทน ฯ

คือ ทางแห่งความเสื่อม ฯ คบคนชั่วเป็นมิตรมีโทษอย่างนี้ คือ

เรียกว่า ทิฏฐธัมมิกัตถประโยชน์ ฯ มีดังนี้

มิจฉาวณิชชา คือการค้าขายไม่ชอบธรรม ฯ

๑.๑ ด้วยพระพุทธดำรัสว่า “ ท่านจงเป็นภิกษุมาเถิด ธรรมอันเรากล่าวดีแล้ว ท่านจงประพฤติพรหมจรรย์ เพื่อทำที่สุดทุกข์โดยชอบเถิด ” ฯ

๒.๑ คือ ถ้อยคำที่กล่าวโดยลำดับ ฯ ด้วยพระพุทธประสงค์เพื่อฟอกจิตกุลบุตรให้ห่างไกลจากความยินดีในกาม ควรรับพระธรรมเทศนาให้เกิดธรรมจักษุ เหมือนผ้าที่ปราศจากมลทิน ควรรับน้ำย้อมได้ ฉะนั้น ฯ

๓.๑ ชื่อ อุรุเวลกัสสปะ นทีกัสสปะ และคยากัสสปะ ฯ อุรุเวลกัสสปะ ฯ

๕.๑ เพราะท่านเป็นผู้มีปัญญามาก ต้องใช้บริกรรมใหญ่ ซึ่งเปรียบด้วยการเสด็จไปข้างไหน ๆ แห่งพระราชา ต้องตระเตรียมราชพาหนะและราชบริพารที่จำเป็น จึงช้ากว่าการไปของคนสามัญ ฯ

๖.๑ พระราหุลเถระ ฯ

๗.๑ จากพระปุณณมันตานีบุตร ฯ บรรลุอรหัตผลก่อนวันรุ่งขึ้นจะทำปฐมสังคายนา ฯ

๘.๑ แสดงไว้ ๓ ประเภทคือ สังฆอุโบสถ ๑ ปาริสุทธิอุโบสถ ๑ อธิษฐานอุโบสถ ๑ ฯ

๙.๑ การเข้าพรรษา หมายถึง การที่ภิกษุผูกใจว่า จะอยู่ประจำเสนาสนะในวัดใดวัดหนึ่งตลอดเวลา ๓ เดือนในฤดูฝน ไม่ไปค้างแรมให้ล่วงราตรีในที่แห่งอื่น ระหว่างผูกใจนั้น เว้นแต่ไปด้วยสัตตาหกรณียะ ฯ

๑๐.๑ หมายถึง การขอขมาโทษกันให้อภัยกัน ทุกโอกาสไม่ว่าจะมีโทษขัดข้องหมองใจกันหรือไม่ก็ตาม ถึงโอกาสที่ควรทำสามีจิกรรมกันแล้ว ทุกรูปไม่พึงละโอกาสเสีย ฯ มี ๒ แบบ คือ

ย่อมได้อานิสงส์ คือ ความไม่ต้องเดือดร้อนใจ ฯ

สิกขา ได้แก่ ข้อที่ภิกษุควรศึกษา มี ๓ อย่าง คือ สีลสิกขา จิตตสิกขา และปัญญาสิกขา

ต้องด้วยไม่ละอาย ๑ ต้องด้วยไม่รู้ว่าสิ่งนี้เป็นอาบัติ ๑ ต้องด้วยสงสัยแล้วขืนทำ ๑ ต้องด้วยสำคัญว่าควรในของที่ไม่ควร ๑ ต้องด้วยสำคัญว่าไม่ควรในของที่ควร ๑ ต้องด้วยลืมสติ ๑

ที่แก้ไขได้ ได้แก่อาบัติสังฆาทิเสส

ฆ่ามนุษย์ให้ตาย ต้องอาบัติปาราชิก

ประกอบด้วย ผ้าสังฆาฏิ ผ้าอุตตราสงค์ และผ้าอันตรวาสก ฯ ต้องสละไตรจีวรผืนที่อยู่ปราศจากนั้น แล้วแสดงอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ เมื่อได้รับผ้ากลับคืนมาแล้ว ต้องอธิษฐานใหม่ ฯ

๑. อติเรกจีวร หมายถึงจีวรที่ไม่ใช่จีวรอธิษฐาน

ได้แก่ เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย ฯ

ต้องอาบัติทุกกฎ ฯ

คือ เรื่องที่เกิดขึ้นแล้วจะต้องจัดต้องทำ ฯ

๑.๑ มี ปุคคลาธิฏฐานา มีบุคคลเป็นที่ตั้ง ๑ ธัมมาธิฏฐานา มีธรรมเป็นที่ตั้ง ๑ ฯ

๓.๑ โสดาบัน แปลว่า ผู้แรกถึงกระแสพระนิพพาน ไม่ตกต่ำเป็นธรรมดา จะตรัสรู้ในภายภาคหน้า ฯ

๔.๑ ได้แก่ ปัจจัย ๔ บุคคล และธรรม เป็นต้น ที่ทำให้เกิดความสบาย ฯ

๕.๑ หมายถึง ของทำบุญ ฯ

๖.๑ เพราะบางทีทำความลำบากให้ อันเป็นเหตุเบื่อหน่าย จนถึงฆ่าตัวตายเสียเองก็มี ฯ

๗.๑ จัดเข้าในราคจริต ฯ จะพึงแก้ด้วยเจริญกายคตาสติ หรืออสุภกัมมัฏฐาน ฯ

๘.๑ หมายถึง พระสาวกผู้ได้บรรลุธรรมวิเศษ ฯ

๙.๑ กรรมให้ผลสำเร็จแล้ว ล่วงคราวแล้วเลิกให้ผล ดุจพืชสิ้นยางแล้ว เพาะไม่ขึ้น ฯ

๑๐.๑ คือไม่รับจีวรจากทายก เที่ยวแสวงหาเฉพาะผ้าบังสุกุลมาเย็บย้อมทำจีวรใช้เอง ฯ

๑.๑ เรียกว่าอภิสมาจาร ฯ มี ๒ อย่าง คือ เป็นข้อห้าม ๑ เป็นข้ออนุญาต ๑ ฯ

๒.๑ ได้แก่ ไตรจีวร ผ้าปูนอน ผ้าเช็ดหน้าเช็ดปาก ผ้านิสีทนะ บาตร ฯ

๓.๑ ได้แก่ การกราบไหว้ การลุกรับ การทำอัญชลี การทำสามีจิกรรม ฯ

๔.๑ เพราะต้องการเดือนท้ายฤดูฝนไว้เป็นจีวรกาล คราวแสวงหาจีวร คราวทำจีวรเพื่อผลัด ผ้าไตรจีวรเดิม ฯ

๕.๑ ในวันเพ็ญขึ้น ๑๕ ค่ำ วันแรม ๑๕ ค่ำ หรือ ๑๔ ค่ำ และวันสามัคคี ฯ

๖.๑ คือ ปวารณาเป็นการสงฆ์ มีภิกษุประชุมตั้งแต่ ๕ รูปขึ้นไป ฯ

๗.๑ จัดเข้าในข้ออนาจาร ความประพฤติไม่ดีไม่งาม ฯ

๘.๑ อุททิสมังสะ ได้แก่เนื้อที่เป็นกัปปิยะโดยกำเนิดและเขาทำให้สุกแล้ว แต่เป็นของที่เขาฆ่าเพื่อทำเป็นอาหารถวายพระภิกษุโดยตรง ฯ

๙.๑ คือ การทำกิจตามพระวินัย ฯ มี ๓ อย่าง คือ

๑๐.๑ มี ๔ คือ

๒.๑ ด้วยทุกข์ ๑๐ อย่างคือ

๓.๑ จัดเป็นทิฏฐิวิสุทธิ ความหมดจดแห่งความเห็น

๔.๑ วัฏฏะ หมายถึง ความเวียนเกิดด้วยอำนาจกิเลส กรรม และวิบาก วัฏฏะนั้นจะขาดได้ด้วยการละกิเลสอันเป็นเบื้องต้นเสีย

๕.๑ สัตว์โลกตายแล้วมีคติเป็น ๒ คือสุคติ และทุคติ

๖.๑ คนที่มีจิตมักฉุนเฉียวโกรธเคืองง่าย ๆ สันดานหนักไปในโทสะ มักก่อทุกข์โทมนัสให้แก่ผู้อื่น จัดเป็นคนโทสจริต มีโทสะเป็นเครื่องประพฤติเป็นปกติของตัว ควรเจริญกัมมัฏฐาน ๘ ประการ คือวัณณกสิณ ๔ กับพรหมวิหาร ๔

๘.๑ มีดังนี้

๙.๑ จัดเป็นกายานุปัสสนาสติปัฏฐาน

๑๐.๑ มีใจความว่า ” ภิกษุในธรรมวินัยนี้ ไปในป่าก็ดี ไปที่โคนไม้ก็ดี ไปที่เรือนว่างเปล่าก็ดี ย่อมพิจารณาอย่างนี้ว่า รูป เวทนา สัญญา สังขาร วิญญาณ ไม่เที่ยง ย่อมเป็นผู้พิจารณาเนือง ๆ โดยความไม่เที่ยงในอุปาทานขันธ์ทั้ง ๕ “

มี สติ ความระลึกได้ และสัมปชัญญะ ความรู้ตัว ฯ

ได้แก่พระธรรมวินัยที่เป็นคำสั่งสอนของพระพุทธเจ้า ฯ

มี ๓ ข้อ ฯ คือ

คือ ประพฤติชั่วด้วยกายวาจาใจ ฯ

๑. อนิจจตา ความเป็นของไม่เที่ยง

มี เมตตา กรุณา มุทิตา อุเบกขา ฯ

ในเบื้องต้น ต้องสร้างฉันทะคือความพอใจในการศึกษาเล่าเรียนก่อน เมื่อมีความพอใจ จะเป็นเหตุให้ขยันศึกษาหาความรู้ที่เรียกว่าวิริยะและเกิดความใฝ่ใจใคร่รู้สิ่งต่าง ๆ มากขึ้น ที่เรียกว่าจิตตะ และเมื่อเรียนรู้แล้วก็ต้องนำความรู้นั้นมาใคร่ครวญพิจารณาให้เข้าใจเหตุและผลอย่างถูกต้อง ที่เรียกว่า วิมังสา ดังนี้ก็จะประสบผลสำเร็จในการศึกษาเล่าเรียนได้ ฯ

มีโทษดังนี้ (ให้ตอบเพียง ๓ ข้อ)

ภิกษุสำรวมกาย วาจา ให้เรียบร้อย เว้นข้อที่ห้าม ทำข้อที่อนุญาต จึงชื่อว่ามีศีล ฯ

หมายถึง ปัจจัยเครื่องอาศัยของบรรพชิต ฯ มี

อเตกิจฉา อาบัติที่แก้ไขไม่ได้ คือ ปาราชิก ทำให้ขาดจากความเป็นภิกษุ ฯ

เป็นอาบัติทุกกฏ เพราะมารดาเป็นวัตถุอนามาส

จีวรและบาตรนอกจากจีวรและบาตรที่อธิษฐาน ฯ เก็บไว้ได้เพียง ๑๐ วันเป็นอย่างยิ่งฯ

พึงปฏิบัติอย่างนี้ คือ เก็บเอง ใช้ให้ผู้อื่นเก็บ หรือมอบหมายแก่ผู้อื่น ฯ

ถ้าเขาปวารณาโดยมีกำหนดเวลา พึงขอได้เพียงกำหนดเวลานั้น แต่ถ้าเขาไม่กำหนดเวลา พึงขอได้เพียง ๔ เดือนเท่านั้น เว้นไว้แต่เขาปวารณาอีก หรือปวารณาเป็นนิตย์ ฯ

ถ้าเข้าบ้านในกาล คือเช้าถึงเที่ยง ไม่ต้องอาบัติ ถ้าในเวลาวิกาล คือหลังเที่ยง ต้องปาจิตตีย์ เว้นแต่มีกิจด่วน (หรือผู้อยู่ในนิสสัย)

ต้องอาบัติทุกกฎ ฯ

ทรงห้ามไม่ให้ภิกษุผู้ไม่เป็นไข้ ถ่ายอุจจาระ ถ่ายปัสสาวะ และบ้วนน้ำลายลงในของเขียว และในน้ำ ฯ

ก. พระเจ้าสีหหนุ เป็นพระเจ้าปู่

พระมหาบุรุษเสด็จออกบรรพชา เพราะทรงปรารภความแก่ ความเจ็บ ความตาย อันครอบงำมหาชนทุกคน อีกนัยหนึ่ง เพราะทรงทอดพระเนตรเห็นเทวทูตทั้ง ๔ คือ คนแก่ คนเจ็บ คนตาย และสมณะ ทรงสลดพระทัยเพราะไม่เคยพบเห็นมาแต่ก่อน ครั้นได้ทอดพระเนตรเห็นสมณะเข้าเกิดพระทัยในการบรรพชา ฯ

ทุกรกิริยา คือ การทรมานกายให้ลำบาก ฯ

เพราะทรงระลึกถึงอุปการคุณของปัญจวัคคีย์ที่ได้คอยอุปัฏฐากพระองค์เม่ื่อครั้งทรงบำเพ็ญทุกรกิริยา ฯ

พระโสดาบัน คือ พระอัญญาโกณฑัญญะ ฯ

คำอุทานของ ยสะกุลบุตร ฯ

วัดเชตวัน เมืองสาวัตถี แคว้นโกศล อนาถบิณฑิกเศรษฐี เป็นผู้สร้างถวาย และพระพุทธองค์ประทับจำพรรษานานถึง ๑๙ พรรษา ฯ

ปฐมสาวก คือ พระอัญญาโกณฑัญญะ

คำว่า “เจริญพระพุทธมนต์” ใช้ในพิธีมงคล ส่วนคำว่า “สวดพระพุทธมนต์” ใช้ในพิธีอวมงคล