วิชาธรรมวิภาค นักธรรมชั้นโท ๒๕๔๗

การยังตนพ้นจากกิเลสาสวะ ชื่อ วิมุติ ฯ

สังขารทั้งหลายเป็นอนัตตา แต่ที่ใช้คำว่า เป็นอนัตตานั้นเพราะธรรมนั้นหมายเอาสังขตธรรมและอสังขตธรรม สังขตธรรมได้แก่สังขารนั่นเอง อสังขตธรรมได้แก่วิสังขารคือพระนิพพาน ฯ

รู้เท่าทันสภาวธรรมตามเป็นจริง โดยความเป็นของไม่เที่ยง เป็นทุกข์ เป็นอนัตตา ซึ่งเรียกว่าสามัญญลักษณะ ฯ

เพราะเป็นผู้สันโดษด้วยจีวร บิณฑบาต เสนาสนะตามมีตามได้ ยินดีในการเจริญกุศลและละอกุศล ไม่ยกตนข่มผู้อื่น ขยัน ไม่เกียจคร้าน มีสัมปชัญญะ มีสติ ฯ

วิญญาณ คือรู้แจ้งอารมณ์ที่เกิดขึ้น เมื่ออายตนะภายในและภายนอกกระทบกัน

ดีทั้งในส่วนปริยัติและปฏิเวธ ในส่วนปริยัติ ดีเพราะตรัสไม่วิปริต แสดงข้อปฏิบัติโดยลำดับ ไพเราะในเบื้องต้น ท่ามกลาง ที่สุด มีทั้งอรรถทั้งพยัญชนะ บริสุทธิ์บริบูรณ์สิ้นเชิง และเพราะประกาศพรหมจรรย์อย่างนั้น ส่วนปฏิเวธนั้น ดีเพราะปฏิปทากับพระนิพพานย่อมสมควรแก่กัน ฯ

เพราะเป็นสภาวะที่รักที่ชื่นใจ ด้วยเพ่งอิฏฐารมณ์เป็นที่ตั้ง ฯ

โสดาปัตติมรรค ๑ โสดาปัตติผล ๑

อัตตกิลมถานุโยค คือการทรมานตนเพื่อให้บาปกรรมหมดไปตามความเชื่อในยุคนั้น

การเห็นจุติหรือสภาพ เลว ดี ผิวพรรณงาม ผิวพรรณทราม ได้ดี ตกยาก รู้ชัดว่าเหล่าสัตว์เป็นไปตามกรรม ฯ