Category: วินัยมุข

อุปสมบทกรรมในปัจจันตประเทศ ต้องการสงฆ์ปัญจวรรค คือ ๕ รูป เป็นอย่างน้อย

อุปสมบทในมัธยมประเทศ ต้องการสงฆ์ทสวรรค คือ ๑๐ รูปเป็นอย่างน้อย

อัพภาณกรรม ต้องการสงฆ์วีสติวรรค คือ ๒๐ รูปเป็นอย่างน้อย ฯ

สิทธิวิหาริก เป็นชื่อเรียกภิกษุผู้พึ่งพิง แปลว่า ผู้อยู่ด้วยนิสสัย

เป็นชื่อเรียกกิริยาที่พึ่งพิง ฯ

๒. ชำระให้สะอาด

๓. ระวังไม่ให้ชำรุด

๔. รักษาเครื่องเสนาสนะ

๕. ตั้งน้ำฉันน้ำใช้ไว้ให้มีพร้อม

๖. อย่านำของใช้สำหรับเสนาสนะหนึ่งไปใช้ที่อื่น ฯ

ภิกษุจับต้องมาตุคาม เป็นสังฆาทิเสส ถุลลัจจัย และทุกกฎ ตามประโยค จับบัณเฑาะก์ด้วยกำหนัดเป็นถุลลัจจัย นอกนั้นเป็นวัตถุแห่งอาบัติทุกกฎทั้งหมด ฯ

๒. เที่ยวจาริกไปไม่ต้องถือเอาไตรจีวรไปครบสำรับ

๓. ฉันคณโภชน์และปรัมปรโภชน์ได้

๔. เก็บอติเรกจีวรไว้ได้ตามปรารถนา

๕. จีวรอันเกิดขึ้นในที่นั้น เป็นของได้แก่พวกเธอ ทั้งได้โอกาสเพื่อกรานกฐิน และรับอานิสงส์ ๕ นั้นเพิ่มออกไปอีก ๔ เดือน ตลอดเหมันตฤดู ฯ

จัดเป็นสัตตาหกาลิก ฯ

อาบัติถุลลัจจัยและอาบัติทุกกฎ ฯ

ไตรจีวร บาตร ประคดเอว รวม ๕ อย่าง จัดเป็นบริขารบริโภค เข็ม มีดโกน และผ้ากรองน้ำ จัดเป็นบริขารอุปโภค ฯ

ต้องถือนิสัยเสมอไป เว้น ภิกษุผู้ยังไม่ตั้งลงเป็นหลักแหล่ง คือภิกษุเดินทาง ภิกษุป่วยไข้ ภิกษุผู้พยาบาลตามคำขอของคนไข้ ภิกษุผู้เข้าป่าเพื่อเจริญสมณธรรมชั่วคราว และในที่ซึ่งหาผู้ให้นิสัยไม่ได้ หรือมีเหตุไปที่อื่นไม่ได้ ให้ผูกใจว่าเมื่อใดท่านผู้ให้นิสัยมา จักถือนิสัยกับท่าน ฯ

ตรวจว่ามีสิ่งใดวางอยู่บนอาสนะนั้นหรือไม่ เพื่อจะไม่ทับของนั้น ๆ ฯ

เข้าพรรษาหลัง มีกำหนดหลังวันเพ็ญเดือนอาสาฬหะเดือนหนึ่ง คือแรม ๑ ค่ำเดือน ๙ ฯ

ภิกษุ ๓ รูป พึงประชุมกันทำปาริสุทธิอุโบสถ รูปหนึ่งสวดประกาศญัตติจบแล้วแต่ละรูป พึงบอกความบริสุทธิ์ของตน

ภิกษุ ๒ รูป ไม่ต้องตั้งญัตติ พึงบอกความบริสุทธิ์แก่กันและกัน

ภิกษุ ๑ รูป พึงอธิษฐาน หรือภิกษุต่ำกว่า ๔ รูป จะไปทำสังฆอุโบสถในอาวาสอื่นก็ควรฯ

ส่วนผู้ยังสกุลให้เลื่อมใส ถึงพร้อมด้วยอาจาระ มีเมตตาจิต ประพฤติพอดีพองาม ทำให้เขาเลื่อมใสนับถือตน ฯ

มีข้อห้ามไม่ให้ภิกษุให้แก่คฤหัสถ์อื่นนอกจากมารดาและบิดา ฯ

ง. และ จ. ไม่ต้องอาบัติ ฯ

มี ๓ ขนาด คือขนาดเล็ก ขนาดกลาง และขนาดใหญ่ ฯ

ข. อาจารย์ผู้สอนธรรม

ค. ภิกษุผู้พึ่งพิงอุปัชฌาย์

ง. ภิกษุผู้อิงอาศัยอาจารย์

จ. ภิกษุผู้พ้นนิสสัยแล้ว ฯ

ให้ผูกใจว่าจะกลับมาภายใน ๗ วัน ฯ

๒. โจรมาปล้น หยุดเพื่อหนีภัย

๓. ไฟไหม้ หยุดเพื่อดับไฟหรือเพื่อป้องกันไฟ

๔. น้ำหลากมา หยุดเพื่อหนีน้ำ สวดกลางแจ้งฝนตก ก็เหมือนกัน

๕. คนมามาก หยุดเพื่อจะรู้เหตุ หรือเพื่อจะได้ทำปฏิสันถาร

๖. ผีเข้าภิกษุ หยุดเพื่อขับผี

๗. สัตว์ร้ายมีเสือเป็นต้น เข้ามาในอาราม หยุดเพื่อไล่สัตว์

๘. งูร้ายเลื้อยเข้ามาในที่ประชุม หยุดเพื่อไล่สัตว์

๙. ภิกษุเกิดอาพาธฉับพลัน อันตรายถึงแก่ชีวิต หยุดเพื่อดูแล

๑๐. มีอันตรายแก่พรหมจรรย์ เช่นมีใครมาเพื่อจับภิกษุรูปใดรูปหนึ่ง (หยุดเพราะความอลหม่านก็ได้) ฯ

โภชนะ ๕ เป็นยาวกาลิก เภสัช ๕ เป็นสัตตาหกาลิก ฯ

๒. เป็นผู้เคยคบกันมา

๓. ได้พูดกันไว้

๔. ยังมีชีวิตอยู่

๕. รู้ว่าของนั้นเราถือเอาแล้วเขาจักพอใจ ฯ

๒. ไปเพื่อระงับสหธรรมิกกระสันจะสึก

๓. ไปเพื่อหาทัพพสัมภาระมาปฏิสังขรณ์วิหารหรือด้วยกิจของสงฆ์

๔. ทายกนิมนต์ไปเพื่อบำเพ็ญกุศลหรือแม้ธุระอื่นนอกจากนี้ที่เป็นกิจลักษณะ ฯ

บุพพกิจ เป็นกิจที่พึงทำก่อนสวดปาติโมกข์ มีนำปาริสุทธิของภิกษุผู้อาพาธมา เป็นต้น ฯ

เพื่อเป็นหลักแห่งการวินิจฉัยทั้งในทางธรรมทั้งในทางวินัย ฯ

ปรับถุลลัจจัยเป็นอย่างสูง แต่มีน้อย ส่วนมากปรับทุกกฎเป็นพื้น ฯ

นิสัยมุตตกะ คือภิกษุผู้ได้พรรษา ๕ และมีคุณสมบัติพอรักษาตนได้ ฯ

อุปัชฌายวัตร สัทธิวิหาริกพึงทำแก่อุปัชฌาย์

สัทธิวิหาริกวัตร อุปัชฌาย์พึงทำแก่สัทธิวิหาริก ฯ

เล่นอย่างเด็ก เล่นคะนอง เล่นพนัน เล่นปู้ยี่ปู้ยำ เล่นอึงคะนึง จัดเป็นอนาจาร ฯ

ไม่ได้ เพราะการจะถือเอาด้วยวิสาสะ ต้องถือเอาในเวลาที่เจ้าของภัณฑะยังมีชีวิตอยู่ ฯ

๒. เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีล อาจาระ ความเห็นชอบ เคยได้ยิน ได้ฟังมามาก มีปัญญา

๓. รู้จักอาบัติ มิใช่อาบัติ อาบัติเบา อาบัติหนัก ทรงจำปาติโมกข์ ทั้งมีพรรษาพ้น ๕ ฯ

ภิกษุมีพรรษาตั้งแต่ ๕ ขึ้นไป แต่ยังไม่ถึง ๑๐ ชื่อว่า มัชฌิมะ

ภิกษุมีพรรษาตั้งแต่ ๑๐ ขึ้นไป ชื่อว่า เถระ ฯ

๒. เกรงใจภิกษุเจ้าของถิ่น

๓. แสดงอาการสุภาพต่อเจ้าของถิ่น

๔. แสดงอาการสนิทสนมกับเจ้าของถิ่น

๕. ถ้าจะอยู่ที่นั่น ควรประพฤติให้ถูกธรรมเนียมของเจ้าของถิ่น

๖. ถือเสนาสนะแล้ว ดูแลปัดกวาดให้สะอาด ตั้งเครื่องเสนาสนะให้เป็นระเบียบ ฯ

ถ้ามีจำนวนเท่ากันหรือน้อยกว่า พึงสวดส่วนที่เหลือต่อไป ฯ

จีวรภาชกะ คือภิกษุผู้มีหน้าที่แจกจีวร

อัปปมัตตกวิสัชชกะ คือภิกษุผู้มีหน้าที่แจกเภสัชและบริขารเล็กน้อย ฯ

ปรับอาบัติถุลลัจจัยเป็นอย่างสูง แต่มีน้อย ส่วนมากปรับอาบัติทุกกฏเป็นพื้น ฯ

๒. จริยาวัตร ว่าด้วยมารยาทอันควรประพฤติ

๓. วิธิวัตร ว่าด้วยแบบอย่าง ฯ

สัตตาหกาลิก คือเภสัช ๕ ที่รับประเคนแล้วเก็บไว้บริโภคได้ ๗ วัน ฯ

เพราะประพฤติยังความเลื่อมใสของเขาให้เกิดในตน เป็นศรีของพระศาสนา ฯ

ครุภัณฑ์ คือของหนัก ไม่ใช่ของสำหรับใช้ให้สิ้นไป เป็นของควรรักษาไว้ได้นาน เป็นเครื่องใช้ในเสนาสนะ หรือเสนาสนะเอง ตลอดถึงกุฎีและที่ดิน แจกกันไม่ได้ ฯ

ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ฯ

ทรงบัญญัติไว้เพื่อความเป็นระเบียบเรียบร้อยของภิกษุ และเพื่อความงามของพระศาสนา เช่นเดียวกับตระกูลใหญ่ จำต้องมีระเบียบไว้รักษาเกียรติของตระกูล ฯ

เปลือยกายทำกิจแก่กัน เช่น ไหว้ รับไหว้ ทำบริกรรม ให้ของรับของและเปลือยกายในเวลาฉัน ในเวลาดื่ม ต้องอาบัติทุกกฏ ฯ

เข็ม มีดโกน และผ้ากรอกน้ำ จัดเป็นบริขารอุปโภค ฯ

๒. เป็นผู้ถึงพร้อมด้วยศีล อาจาระ ความเห็นชอบ เคยได้ยินได้ฟังมามาก มีปัญญา

๓. รู้จักอาบัติ มิใช่อาบัติ อาบัติเบา อาบัติหนัก ทรงพระปาติโมกข์ ทั้งมีพรรษาพ้น ๕ ฯ

๒. แสดงความเกรงใจเจ้าของถิ่น

๓. แสดงอาการสุภาพ

๔. แสดงอาการสนิทสนมกับเจ้าของถิ่น

๕. ถ้าจะอยู่ที่นั่น ควรประพฤติให้ถูกธรรมเนียมของเจ้าของถิ่น

๖. ถือเสนาสนะแล้วให้ดูแลทำความสะอาดให้เป็นระเบียบ ฯ

มีพุทธานุญาตให้ทำในวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๑ ซึ่งครบ ๓ เดือนแต่วันจำพรรษา ฯ

ยาวชีวิก เป็นส่วนประกอบของยา บริโภคได้เสมอไป ไม่จำกัดเวลา แต่เมื่อมีเหตุจึงบริโภคได้ ได้แก่ รากไม้ น้ำฝาดใบไม้ ผลไม้ ยางไม้ เกลือ เป็นต้น ฯ

มีโทษปรับอาบัติถุลลัจจัยเป็นอย่างสูง แต่มีน้อย ส่วนมากปรับอาบัติทุกกฏเป็นพื้น ฯ

ภิกษุจับต้องมาตุคาม ต้องสังฆาทิเสส ถุลลัจจัย และทุกกฏ ตามประโยค จับต้องบัณเฑาะก์ ด้วยความกำหนัด ต้องถุลลัจจัย นอกนั้นเป็นวัตถุแห่งอาบัติทุกกฏทั้งหมด ฯ

๒. จริยาวัตร ว่าด้วยมารยาทอันควรประพฤติ

๓. วิธิวัตร ว่าด้วยแบบอย่าง ฯ

ให้ผูกใจว่าจะกลับมาภายใน ๗ วัน ฯ

ถ้าเท่ากันหรือน้อยกว่า ให้เธอผู้มาใหม่ฟังส่วนที่ยังเหลือต่อไป ฯ

ไม่ได้ เพราะการจะถือเอาด้วยวิสาสะ ต้องถือเอาในเวลาที่เจ้าของ ภัณฑะยังมีชีวิตอยู่ ฯ

นิสัยมุตตกะ คือ ภิกษุผู้ได้พรรษา ๕ แล้ว และมีคุณสมบัติพอรักษาตนได้ทรงอนุญาตให้พ้นจากนิสัย ฯ

๒. แสดงความเกรงใจเจ้าของถิ่น

๓. แสดงอาการสุภาพ

๔. แสดงอาการสนิทสนมกับเจ้าของถิ่น

๕. ถ้าจะอยู่ที่นั่น ควรประพฤติให้ถูกธรรมเนียมของเจ้าของถิ่น

๖. ถือเสนาสนะแล้วดูแลให้เป็นระเบียบ ฯ

๒. สหธรรมิกกระสันจะสึก รู้เข้าแล้วไปเพื่อระงับ

๓. มีกิจสงฆ์เกิดขึ้น เช่น วิหารชำรุด ไปเพื่อหาเครื่องทัพพสัมภาระมาซ่อมแซม

๔. ทายกต้องการจะทำบุญ ส่งคนมานิมนต์ ไปเพื่อบำรุงศรัทธา แม้กิจอื่นที่อนุโลมตามนี้ ท่านก็อนุญาต ฯ

มีพุทธานุญาตให้ทำในวันขึ้น ๑๕ ค่ำ เดือน ๑๑ ซึ่งครบ ๓ เดือนแต่วันจำพรรษา ฯ

ไม่ได้ เพราะการจะถือเอาด้วยวิสาสะ ต้องถือเอาในเวลาที่ยังมีชีวิตอยู่ ฯ

ทรงบัญญัติไว้เพื่อความเป็นระเบียบของภิกษุและเพื่อความงอกงามของพระศาสนา ฯ

เข็ม มีดโกน จัดเป็นบริขารอุปโภค ฯ

อุปัชฌายวัตร สัทธิวิหาริกพึงทำแก่อุปัชฌาย์

สัทธิวิหาริกวัตร อุปัชฌาย์พึงทำแก่สัทธิวิหาริก ฯ

ให้ผูกใจว่าจะกลับมาภายใน ๗ วัน ฯ

เล่นอย่างเด็ก เล่นคะนอง เล่นพนัน เล่นปู้ยี่ปู้ยำ เล่นอึงคะนึง จัดเป็นอนาจาร ฯ

เพื่อเป็นหลักแห่งการวินิจฉัยทั้งในทางธรรมทั้งในทางวินัย ฯ

ภิกษุจับต้องมาตุคาม เป็นอาบัติสังฆาทิเสส ถุลลัจจัย และทุกกฏ ตามประโยค จับต้องบัณเฑาะก์ด้วยความกำหนัด เป็นอาบัติถุลลัจจัย นอกนั้นเป็นวัตถุแห่งอาบัติทุกกฏทั้งหมด ฯ

ภิกษุจะเปลี่ยนไตรครอง พึงปฏิบัติตามลำดับ ดังนี้