Category: วินัยมุข

๑.๑ คือ โทษที่เกิดเพราะความละเมิดในข้อที่พระพุทธเจ้าห้าม ฯ

๒.๑ คือปัจจัยเครื่องอาศัยของบรรพชิต ฯ มี ๔ ฯ

๔.๑ คือ ธรรมอันยิ่งของมนุษย์ หรือคุณอย่างยวดยิ่งของมนุษย์ ฯ มี ฌาน วิโมกข์ สมาธิ สมาบัติ มรรค ผล นิพพาน ฯ

๕.๑ ภิกษุมีความกำหนัดจับต้องหญิง ต้องสังฆาทิเสส บัณเฑาะก์ ต้องถุลลัจจัย ผู้ชายต้องทุกกฏ ฯ

๖.๑ ที่ที่แลไม่เห็น เรียกว่า ที่ลับตา ที่แจ้ง แลเห็นได้ แต่ไม่ได้ยินเสียง เรียกว่า ที่ลับหู ฯ

๗.๑ ๒ สถาน ฯ

๘.๑ วรรคที่ ๘ ฯ

๑๐.๑ จัดเป็นกิจจาธิกรณ์ ฯ สงฆ์เป็นผู้ระงับอธิกรณ์นั้น ฯ

๑.๑ พุทธบัญญัติ คือข้อที่พระพุทธเจ้าทรงตั้งไว้เป็นบทบังคับให้ภิกษุประพฤติมูลบัญญัติ คือข้อที่ทรงบัญญัติไว้เดิม อนุบัญญัติ คือข้อที่ทรงบัญญัติเพิ่มเติมภายหลัง

๒.๑ หมายความว่า ต้องโทษคือมีความผิดฐานละเมิดข้อที่พระพุทธเจ้าทรงห้าม

๓.๑ หมายความว่า ด้ายร้อยดอกไม้ควบคุมดอกไม้ไว้ไม่ให้กระจัดกระจายฉันใด พระวินัยย่อมรักษาสงฆ์ให้ตั้งอยู่เป็นอันดีฉันนั้น

๔.๑ หมายความว่า อาบัติที่มีโทษซึ่งภิกษุทำเป็นความผิดความเสีย คนสามัญทำ ก็เป็นความผิดความเสียเหมือนกัน เช่น ทำโจรกรรม เป็นต้น

๕.๑ ถ้าเป็นสัตว์มนุษย์ เป็นอาบัติปาราชิก สัตว์ที่เรียกว่าอมนุษย์ เช่นยักษ์ เปรต และดิรัจฉานมีฤทธิ์จำแลงกายเป็นมนุษย์ได้ เป็นอาบัติถุลลัจจัย ดิรัจฉานทั่วไป เป็นอาบัติปาจิตตีย์

๖.๑ พูดอวดคุณพิเศษอันยิ่งของมนุษย์ เช่น ฌาน วิโมกข์ สมาธิ สมาบัติ มรรค ผล นิพพาน เรียกว่า อวดอุตตริมนุสสธรรม

๘.๑ หมายความว่า อาบัติปาจิตตีย์ที่จำต้องสละสิ่งของ

๙.๑ ต้องอาบัติปาจิตตีย์

๑๐.๑ คือ วัตรหรือธรรมเนียมที่ควรศึกษา ฯ มี ๗๕ สิกขาบท ฯ

๑.๑ คือพระพุทธบัญญัติและอภิสมาจาร ฯ

๔.๑ หมายถึงจิตคิดจะลัก คือจิตคิดถือเอาของที่เจ้าของไม่ให้ด้วยอาการแห่งขโมย ฯ

๖.๑ สิกขาบทที่ ๒ และสิกขาบทที่ ๓ ฯ

๗.๑ จับต้อง กะเทย เป็นถุลลัจจัย บุรุษ เป็นทุกกฏ สัตว์ดิรัจฉานตัวผู้ เป็นทุกกฏ ฯ

๙.๑ ต้องเช่นกันคือ บอกอุตตริมนุสสธรรมที่มีจริงแก่อนุปสัมบัน ต้องปาจิตตีย์ตามสิกขาบทที่ ๘ แห่งมุสาวาทวรรค บอกอาบัติชั่วหยาบของภิกษุแก่อนุปสัมบัน เว้นไว้แต่ได้รับสมมติ ต้องอาบัติปาจิตตีย์ตามสิกขาบทที่ ๙ แห่งมุสาวาทวรรค ฯ

๑๐.๑ คือนุ่งเบื้องบนปิดสะดือ แต่ไม่ถึงกระโจมอก เบื้องล่างปิดหัวเข่าทั้ง ๒ ลงมาเพียงครึ่งแข้ง ไม่ถึงกรอมข้อเท้า ฯ

๑.๑ ทรงตั้งพุทธบัญญัติเพื่อป้องกันความประพฤติเสียหาย และวางโทษแก่ผู้ล่วงละเมิด ด้วยอาบัติหนักบ้าง เบาบ้าง อย่างเดียวกับพระเจ้าแผ่นดินทรงตราพระราชบัญญัติ ฯ

๒.๑ การปลงชีวิตมนุษย์แต่ไม่สำเร็จ คือไม่ตาย เป็นแค่บาดเจ็บ ๑ หรือปลงชีวิตอมนุษย์ มียักษ์ เปรต เป็นต้น ๑ ฯ

๓.๑ หมายถึงการประจบคฤหัสถ์ ยอมตนให้เขาใช้สอย เช่นเดินส่งข่าวให้เขาเป็นต้น หรือด้วยการเอาเปรียบโดยเชิงให้สิ่งเล็กน้อยด้วยหวังได้มาก ฯ

๔.๑ อาบัติปาจิตตีย์ ที่จำต้องสละสิ่งของ ฯ

๕.๑ ได้แก่ จีวรนอกจากจีวรอธิษฐาน ฯ

๖.๑ ต้องอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ ฯ

๗.๑ คือ คำพูดเสียดแทงให้เจ็บใจ ฯ

๘.๑ มีอย่างนี้ คือ เล่นจี้ เล่นน้ำ หลอนภิกษุ ซ่อนของเพื่อล้อเล่น พูดเย้าให้เกิดรำคาญ ฯ

ใช้ญัตติจตุตถกัมมอุปสัมปทา ฯ

คือ พระพุทธบัญญัติและอภิสมาจาร ฯ

นิสสัยคือ ปัจจัยเครื่องอาศัยของบรรพชิต อกรณียกิจคือ กิจที่บรรพชิตไม่ควรทำ ฯ

ต่างกันอย่างนี้ สิกขา ได้แก่ข้อที่ควรศึกษา คือ ศีล สมาธิ และปัญญา

ภิกษุสงสัยอยู่ว่า ทำอย่างนั้นผิดหรือไม่ แต่ขืนทำด้วยความสะเพร่า ถ้าการทำนั้นผิดพระบัญญัติต้องอาบัติตามวัตถุ ถ้าไม่ผิดต้องอาบัติทุกกฏเพราะสงสัยแล้วขืนทำ ฯ

มาตุคามในสังฆาทิเสสที่ ๒ หมายรวมทั้งหญิงรู้เดียงสาและไม่รู้เดียงสาโดยที่สุดแม้เกิดในวันนั้น ส่วนในสังฆาทิเสสที่ ๓, ๔ และ ๕ หมายเฉพาะหญิงผู้รู้เดียงสาแล้วเท่านั้น ฯ

ที่ลับตา ได้แก่ ที่มีวัตถุกำบัง แลเห็นไม่ได้ ที่ลับหู ได้แก่ ที่แจ้ง แลเห็นได้ แต่ห่างไม่ได้ยินเสียงพูด ฯ

สละให้สงฆ์ก็ได้ คณะก็ได้ บุคคลก็ได้ ฯ

น้อมลาภที่เขาถวายสงฆ์มาเพื่อตน ต้องนิสสัคคิยปาจิตตีย์ เพื่อบุคคล ต้องปาจิตตีย์ เพื่อสงฆ์อื่น ต้องทุกกฏ ฯ

ภิกษุฉันบิณฑบาต แม้เป็นของเลว ก็ไม่แสดงอาการ คือฉันโดยปกติและเมื่อฉัน ก็ไม่ฉันพลางทำกิจอื่นพลาง ฯ

เรียกว่าอกรณียกิจ ฯ มีดังนี้คือ

ฆ่ามนุษย์ให้ตาย ต้องอาบัติปาราชิก

ก. อาบัติที่ต้องเพราะมีเจตนาล่วงละเมิด

คือ ผ้า ๓ ผืนที่ทรงอนุญาตให้ภิกษุอธิษฐานไว้ใช้สำหรับตนเอง ฯ ได้แก่ สังฆาฏิ (ผ้าคลุม) อุตตราสงค์ (ผ้าห่ม) อันตรวาสก (ผ้านุ่ง) ฯ

คือ บาตรนอกจากบาตรอธิษฐาน ฯ

ได้แก่ เนยใส ๑ เนยข้น ๑ น้ำมัน ๑ น้ำผึ้ง ๑ น้ำอ้อย ๑ ฯ

ปริพาชก คือนักบวชผู้ชายนอกพระพุทธศาสนา

คือวัตรหรือธรรมเนียมที่ภิกษุจะต้องศึกษา ฯ

๓ ฤดู คือ ฤดูหนาว ๑ ฤดูร้อน ๑ ฤดูฝน ๑ ฯ

ทรงทำหน้าที่ ๒ ประการ คือ

หมู่ภิกษุจะไม่ประพฤติตามพระวินัย ไม่เป็นที่ตั้งแห่งศรัทธาและเลื่อมใส ถ้าต่างประพฤติตามพระวินัย ก็จะเป็นหมู่ภิกษุที่ดี ทำให้เกิดศรัทธาเลื่อมใส พระวินัยจึงรักษาหมู่ภิกษุให้ตั้งอยู่เป็นอันดี และทำให้เป็นหมู่ที่งดงาม ฯ

หมายความว่า ต้องโทษ คือมีความผิดฐานละเมิดข้อที่พระพุทธเจ้าทรงห้าม ฯ

มี ๔ อย่าง คือ

คือ ธรรมอันยิ่งของมนุษย์ หรือคุณอย่างยวดยิ่งของมนุษย์ ฯ

ทรัพย์มีราคาตั้งแต่ ๕ มาสก ขึ้นไป เป็นวัตถุแห่งอาบัติปาราชิก

ภิกษุมีความกำหนัดจับต้องกายหญิง ต้องสังฆาทิเสส กายกะเทย ต้องถุลลัจจัย กายบุรุษ สัตว์ดิรัจฉานทั้งเพศผู้เพศเมีย ต้องทุกกฏ ฯ

นิสสัคคิยปาจิตตีย์ หมายความว่า อาบัติปาจิตตีย์ ที่จำต้องสละสิ่งของ ฯ

ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ฯ เพราะก่นสิกขาบท ฯ

คือวัตรที่ภิกษุจะต้องศึกษา ฯ

เพื่อป้องกันความประพฤติเสียหายของภิกษุสงฆ์ และเพื่อชักนำความประพฤติของภิกษุสงฆ์ให้ดีงาม ฯ

มี ๒๒๗ สิกขาบท ฯ คือปาราชิก ๔ สังฆาทิเสส ๑๓ อนิยต ๒ นิสสัคคิยปาจิตตีย์ ๓๐ ปาจิตตีย์ ๙๒ ปาฏิเทสนียะ ๔ เสขิยะ ๗๕ อธิกรณสมถะ ๗ ฯ

มี ๖ อย่าง ฯ

พึงบอกภิกษุด้วยกันในวันนั้น และพึงแก้ไขตามวิธีนั้น ๆ ฯ

สังหาริมทรัพย์ คือทรัพย์ที่เคลื่อนที่ได้ อสังหาริมทรัพย์ คือทรัพย์ที่เคลื่อนที่ไม่ได้ ฯ

พ้นไม่ได้ เพราะอาบัติสังฆาทิเสสนั้น ภิกษุผู้ต้องจะพ้นได้ด้วยอยู่กรรม ฯ

ต่างกันอย่างนี้ ที่ที่มีสิ่งกำบัง เห็นกันไม่ได้ เรียกว่า ที่ลับตา ที่ที่ไม่มีสิ่งกำบัง เห็นกันได้ แต่ฟังเสียงไม่ได้ยิน เรียกว่า ที่ลับหู ฯ

ต้องปฏิบัติอย่างนี้ คือ ต้องบอกลาภิกษุอื่นก่อน ฯ

ยาว ๖ คืบ กว้าง ๒ คืบครึ่ง โดยคืบพระสุคต ฯ

ว่าด้วยธรรมเนียมควรประพฤติในเวลาเข้าบ้าน ฯ

คือ กิจที่ไม่ควรทำ ๔ ฯ ว่า ฆ่าสัตว์ ฯ

พระบัญญัติมาตราหนึ่ง ๆ เรียกว่า สิกขาบท ฯ

มี ๑๓ สิกขาบท ฯ

ได้แก่ เนยใน เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย ฯ เก็บไว้ฉันได้ ๗ วัน เป็นอย่างยิ่ง ฯ

ถ้าผู้ชาย เกินกว่า ๓ คืน เป็นปาจิตตีย์ ถ้าผู้หญิง แม้ในคืนแรก เป็นอาบัติปาจิตตีย์ ฯ

ซ่อนผ้าอาบน้ำฝน ด้าย ของเพื่อนภิกษุ เป็นอาบัติทุกกฏ

ปวารณาที่กำหนดชนิดสิ่งของ เช่นจีวร หรือบิณฑบาตเป็นต้น หรือกำหนดจำนวนสิ่งของ เช่น ผ้ากี่ผืน บิณฑบาตมีราคา เท่าไร เป็นต้น ฯ

คือ ธรรมเนียมหรือวัตรที่ภิกษุต้องศึกษา ฯ มี ๗๕ ข้อ ฯ

วิวาทาธิกรณ์ คือการเถียงว่า สิ่งนั้นเป็นธรรมเป็นวินัย สิ่งนี้ไม่ใช่ธรรมไม่ใช่วินัย ส่วนอนุวาทาธิกรณ์ คือการโจทกันด้วยอาบัติ ฯ

คือ ธรรมเครื่องระงับอธิกรณ์ ฯ มี ๗ อย่าง ฯ

พุทธบัญญญัติ คือข้อห้ามเพื่อป้องกันความประพฤติเสียหาย และวางโทษแก่ภิกษุผู้ล่วงด้วยปรับอาบัติหนักบ้าง เบาบ้าง ส่วนอภิสมาจาร คือขนบธรรมเนียมที่ทรงแต่งตั้งขึ้น เพื่อชักนำความประพฤติของภิกษุสงฆ์ให้ดีงาม ฯ ทั้ง ๒ นี้รวมเรียกว่า พระวินัย ฯ

คือ โทษที่เกิดเพราะความละเมิดในข้อที่พระพุทธเจ้าห้าม ฯ

สิกขา คือ ข้อที่ภิกษุต้องศึกษา มี ๓ ได้แก่ สีลสิกขา จิตตสิกขา ปัญญาสิกขา

กำหนดโดยอาการ ๓ คือ ไม่เห็นเอง ๑ ไม่ได้ยินเอง ๑ ไม่ได้เกิด รังเกียจสงสัย ๑ ว่าภิกษุนั้นต้องอาบัติชื่อนั้น ฯ

มีกำหนดราคาไว้ดังนี้

มี สังฆาฏิ อุตตราสงค์ อันตรวาสก ฯ

พระ ก. ต้องปาจิตตีย์เพราะพูดปด

ต้องเก็บด้วยตนเอง หรือใช้ให้ผู้อื่นเก็บ หรือมอบหมายให้ผู้อื่น จึงจะไม่เป็นอาบัติ ฯ

ประกอบด้วยองค์ต่อไปนี้

คือ เรื่องที่เกิดขึ้นแล้วจะต้องจัดต้องทำ ฯ

ได้แก่ พระพุทธบัญญัติ และอภิสมาจาร ฯ

คือ ปัจจัยเครื่องอาศัยของบรรพชิต ฯ มี ๔ อย่าง ฯ คือ

มี ๗ อย่าง ฯ คือ

โจทด้วยอาบัติปาราชิก เป็นอาบัติสังฆาทิเสส

มี สังฆาฏิ คือผ้าคลุม อุตตราสงค์ คือผ้าห่ม และอันตรวาสก คือ ผ้านุ่ง ฯ

น้อมมาเพื่อตน เป็นอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์

นอนได้ ๓ คืน ไม่เป็นอาบัติ เกินกว่านั้นต้องอาบัติปาจิตตีย์ ฯ

มีวินิจฉัยว่า ภิกษุ ก ต้องอาบัติปาจิตตีย์ ฯ

คือ ธรรมเนียมหรือวัตรที่ภิกษุพึงศึกษา ฯ

มีอธิบายว่า รับโดยแสดงความเอื้อเฟื้อในบคุคลผู้ให้ ไม่ดูหมิ่น และให้แสดงความเอื้อเฟื้อในของที่เขาให้ ไม่ทำดังรับเอามาเล่นหรือเอามาทิ้งเสีย ฯ

ย่อมได้อานิสงส์ คือ ความไม่ต้องเดือดร้อนใจ ฯ

สิกขา ได้แก่ ข้อที่ภิกษุควรศึกษา มี ๓ อย่าง คือ สีลสิกขา จิตตสิกขา และปัญญาสิกขา

ต้องด้วยไม่ละอาย ๑ ต้องด้วยไม่รู้ว่าสิ่งนี้เป็นอาบัติ ๑ ต้องด้วยสงสัยแล้วขืนทำ ๑ ต้องด้วยสำคัญว่าควรในของที่ไม่ควร ๑ ต้องด้วยสำคัญว่าไม่ควรในของที่ควร ๑ ต้องด้วยลืมสติ ๑

ที่แก้ไขได้ ได้แก่อาบัติสังฆาทิเสส

ฆ่ามนุษย์ให้ตาย ต้องอาบัติปาราชิก

ประกอบด้วย ผ้าสังฆาฏิ ผ้าอุตตราสงค์ และผ้าอันตรวาสก ฯ ต้องสละไตรจีวรผืนที่อยู่ปราศจากนั้น แล้วแสดงอาบัตินิสสัคคิยปาจิตตีย์ เมื่อได้รับผ้ากลับคืนมาแล้ว ต้องอธิษฐานใหม่ ฯ

๑. อติเรกจีวร หมายถึงจีวรที่ไม่ใช่จีวรอธิษฐาน

ได้แก่ เนยใส เนยข้น น้ำมัน น้ำผึ้ง น้ำอ้อย ฯ

ต้องอาบัติทุกกฎ ฯ

คือ เรื่องที่เกิดขึ้นแล้วจะต้องจัดต้องทำ ฯ