วิชาธรรมวิภาค นักธรรมชั้นโท ๒๕๖๗

มีอธิบายว่า การสอนที่ยกบุคคลมาเป็นตัวอย่าง เช่น ในมหาชนกชาดก สอนเรื่องความเพียร โดยกล่าวถึงพระมหาชนกโพธิสัตว์ว่า ทรงมีความเพียรอย่างยิ่ง พยายามว่ายน้ำในท่ามกลางมหาสมุทรที่กว้างใหญ่มองไม่เห็นฝั่งอย่างไม่ย่อท้อ ด้วยความมุ่งมั่นที่จะถึงฝั่งให้ได้ ฯ

ตจปัญจกกัมมัฏฐาน มี เกสา ผม โลมา ขน นขา เล็บ ทนฺตา ฟัน และ ตโจ หนัง ฯ เป็นอารมณ์ได้ทั้งสมถกัมมัฏฐานและวิปัสสนากัมมัฏฐาน ฯ

เพราะหมุนเวียนกันไป คือกิเลสเกิดขึ้นแล้วเป็นเหตุให้ทํากรรม ครั้นทํากรรมแล้ว ย่อมได้รับวิบากแห่งกรรม เมื่อได้รับวิบาก กิเลสเกิดขึ้นอีก วนกันไปอย่างนี้ ฯ ตัดให้ขาดได้ด้วยอรหัตตมรรค ฯ

คือการถือมั่นข้างเลว ได้แก่ถือรั้น ฯ จัดเป็นอัตตวาทุปาทาน ฯ

เพราะปัญจขันธ์นั้น บางทีทําความลําบากให้ อันเป็นเหตุเบื่อหน่าย จนถึงฆ่าตัวตายเสียเองก็มี ฯ

จริต คือพื้นเพอัธยาศัยของบุคคลที่แสดงออกมาตามปกติเป็นประจํา ฯ คนมีปกติเชื่อง่าย เป็นสัทธาจริต ฯ

หมายถึง ปริยัติธรรมและปฏิเวธธรรม ฯ

จัดเข้าได้อย่างนี้

ก. อริยบุคคล ๗ ประเภทแรก เรียกว่า พระเสขะ

ข. อริยบุคคลที่ ๘ เรียกว่า พระอเสขะ

หมายถึงบุคคลผู้มีอุปนิสัยที่อาจฝึกให้ดีได้ด้วยพระธรรมเทศนา ฯ

ครุกรรม คือกรรมหนัก ฯ ครุกรรมในฝ่ายอกุศล ได้แก่ อนันตริยกรรม ๕ ครุกรรมในฝ่ายกุศล ได้แก่ สมาบัติ ๘ ฯ