วิชาธรรมวิภาค นักธรรมชั้นโท ๒๕๔๓

๑.๑ แสวงหาสิ่งอันไม่มีชรา พยาธิ มรณะ โสกะและสังกิเลส มีพระนิพพานเป็นอย่างยิ่ง จัดเป็นอริยปริเยสนา แสวงหาสิ่งมีชรา พยาธิ มรณะ โสกะและสังกิเลส ทั้งที่สภาพเช่นนั้นมีอยู่ในตนแล้ว จัดเป็นอนริยปริเยสนา

๒.๑ ปรีชาหยั่งรู้ว่า ทุกข์เป็นธรรมชาติที่ควรกำหนดรู้ ทุกขสมุทัยเป็นสภาพที่ควรละเสีย ทุกขนิโรธเป็นสภาพที่ควรทำให้แจ้ง ทุกขนิโรธคามินีปฏิปทาเป็นธรรมชาติที่ควรทำให้เกิด จัดเป็นกิจจญาณ

๓.๑ ต่างกันอย่างนี้คือ อัปปมัญญาได้แก่การแผ่โดยไม่เจาะจงตัว และไม่จำกัด ส่วนพรหมวิหารได้แก่การแผ่โดยเจาะจงตัว หรือโดยไม่เจาะจงตัวแต่ยังจำกัดมุ่งเอาหมู่นี้หมู่นั้น

๔.๑ คือการถือมั่นข้างเลว ได้แก่การถือรั้น มี ๔ คือ

๕.๑ เรียกว่า สังวร มี ๕ คือ

๖.๑ เพราะวิสุทธิ ๗ นี้ เป็นปัจจัยส่งต่อกันขึ้นไปเรื่อย ๆ เพื่อบรรลุพระนิพพานเหมือนรถ ๗ ผลัดที่ต่างก็ส่งต่อบุคคลไปยังสถานที่ถัดไป

๗.๑ ภควา คือพระผู้มีพระภาคเจ้า เป็นผู้มีโชค คือจะทรงทำการใด ก็ลุล่วงปลอดภัยทุกประการ อีกอย่างหนึ่งเป็นผู้จำแนกแจกธรรม

๘.๑ คือคุณสมบัติหรือปฏิปทาอันยวดยิ่ง มี ๑๐ อย่าง คือ ทาน ๑ ศีล ๑ เนกขัมมะ ๑ ปัญญา ๑ วิริยะ ๑ ขันติ ๑ สัจจะ ๑ อธิษฐาน ๑ เมตตา ๑ อุเบกขา ๑

๙.๑ การตั้งจิตไว้ผิด โดยนำสมาธิที่ได้นั้นไปใช้ในผิดทาง เช่น สะกดจิตในทางหาลาภให้แก่ตนเอง ในทางหาผลประโยชน์ ทำให้ผู้อื่นหลงงมงาย

๑๐.๑ เฉพาะผู้สมัครใจจะพึงสมาทานประพฤติไม่มีโทษ มีแต่ให้คุณแก่ผู้ถือปฏิบัติ